Trời lạnh, ai cũng thèm một bát canh nóng, một đĩa thịt gà luộc chấm muối tiêu. Người xưa cũng vậy, và Đông y có cả một cách nghĩ riêng về ăn uống mùa đông.

Bài viết này gợi ý 7 nguyên liệu ấm quen thuộc trong bếp Việt, 3 bữa tối ấm bụng cho cả nhà, những thói quen nên bớt và vài lưu ý cho người có bệnh nền.

Nội dung

Vì sao Đông y khuyên mùa đông ăn ấm, ăn chín, ăn đúng bữa

Đông y chia nhịp sống theo bốn mùa: xuân sinh, hạ trưởng, thu thu, đông tàng. Mùa đông là mùa “tàng”, tức là cất giữ. Đây là lúc nên nuôi dưỡng, giữ gìn sức, không nên để cơ thể hao tổn.

Trong cơ thể, tỳ vị (hệ tiêu hóa) được xem là gốc tạo ra khí huyết. Tỳ vị ưa ấm, ngại lạnh. Ăn nhiều đồ sống lạnh khi trời đã lạnh dễ khiến bụng khó chịu, đầy trướng, người uể oải.

Vì vậy lời khuyên chung là:

Ăn ấm: món nấu chín, canh nóng, nước ấm.
Ăn chín: vừa hợp tỳ vị, vừa an toàn thực phẩm hơn.
Ăn đúng bữa: giữ giờ ăn đều đặn, không bỏ bữa, không ăn quá no.

Nếu anh chị hay thấy người nặng nề, ăn uống kém, có thể đọc thêm bài khi tỳ vị lên tiếng.

7 nguyên liệu ấm trong bếp Việt

Theo Đông y, những nguyên liệu dưới đây có tính ấm. Dùng vừa phải, đúng cách, chúng giúp bữa cơm mùa lạnh thêm ấm bụng.

Gừng: vị cay, tính ấm. Dùng nấu canh, kho cá, pha nước ấm.
Hành: cả hành lá và hành củ đều cay, ấm. Thêm vào cháo, canh, món xào.
Tía tô: vị cay, tính ấm, quen thuộc trong cháo giải cảm, trứng chiên tía tô, ăn kèm bún, bánh.
Quế: cay ngọt, tính nóng. Chỉ cần một chút trong món hầm, món kho.
Tiêu: cay, tính nóng. Rắc ít vào cháo, canh, thịt kho.
Thịt gà: vị ngọt, tính ấm. Gà luộc, canh gà nấu gừng, cháo gà đều dễ ăn.
Gạo nếp: vị ngọt, tính ấm. Xôi, cháo nếp hợp ngày lạnh, nhưng khó tiêu nếu ăn nhiều.

“Tính ấm” không có nghĩa là càng ăn nhiều càng tốt. Ăn quá nhiều gừng, tiêu, quế dễ nóng trong, khô miệng, táo bón.

Gợi ý 3 bữa tối ấm bụng cho gia đình

Bữa 1: Cơm, gà luộc, canh cải nấu gừng. Gà luộc chấm muối tiêu chanh, canh cải xanh nấu vài lát gừng, thêm đĩa rau luộc.

Bữa 2: Cơm, cá kho gừng tiêu, canh rau ngót. Cá kho nhạt vừa ăn, thêm gừng và chút tiêu. Canh rau ngót nấu thịt bằm cho cân bằng.

Bữa 3: Cháo gà hành tía tô. Hợp với tối muộn, người lớn tuổi hay người mới mệt dậy. Ăn kèm đĩa rau luộc.

Nên ăn tối trước giờ đi ngủ ít nhất 2 đến 3 tiếng để bụng nhẹ nhàng.

Thói quen nên bớt

Nước đá: trời lạnh, uống nước ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng.
Đồ sống lạnh buổi tối: gỏi, rau sống quá nhiều, trái cây vừa lấy từ tủ lạnh. Để trái cây bớt lạnh rồi hãy ăn.
Ăn khuya: ăn sát giờ ngủ dễ đầy bụng, khó ngủ.
Bỏ bữa sáng: sau một đêm dài, cơ thể cần năng lượng. Một bát cháo, bát phở hay ổ bánh mì nóng vẫn tốt hơn bỏ bữa.

Lưu ý cho người có bệnh nền

Người tiểu đường: hạn chế đồ nếp (xôi, bánh chưng, chè nếp) và chè ngọt, vì dễ làm tăng đường huyết.
Người huyết áp cao: bớt đồ mặn. Món kho, nước chấm mùa lạnh hay được nêm đậm hơn.
Người đau dạ dày: dùng ít tiêu, ớt, gừng, vì dễ làm cồn cào, nóng rát.
Người đang dùng thuốc chống đông: hỏi bác sĩ trước khi dùng nhiều gừng, kể cả nước gừng uống hằng ngày.
Người đang theo chế độ ăn riêng (bệnh thận, gút, mỡ máu): theo đúng lời dặn của bác sĩ, món ấm cũng cần điều chỉnh cho phù hợp.

Ăn ấm đi cùng ngủ đủ và vận động nhẹ

Ăn uống chỉ là một phần. Muốn cơ thể ấm áp, dễ chịu qua mùa đông, anh chị nên kết hợp:

Ngủ đủ, ngủ sớm. Mùa đông đêm dài, nhiều thầy thuốc khuyên đi ngủ sớm hơn mùa hè.
Vận động nhẹ. Đi bộ chậm 10 đến 15 phút sau bữa tối, hoặc vài động tác vươn vai, xoay khớp trong nhà.
Giữ ấm cổ, bụng, chân khi ra ngoài.

Bài Trời se lạnh và nguy cơ nhiễm hàn khí có thêm nhiều thói quen giữ ấm hằng ngày.

Câu hỏi thường gặp

Mùa đông nên ăn gì để ấm người?

Ưu tiên món nấu chín, canh nóng và các nguyên liệu tính ấm như gừng, hành, tía tô, thịt gà. Ăn vừa phải, đều bữa.

Uống nước gừng mỗi ngày có tốt không?

Với nhiều người, một cốc nước gừng ấm giúp dễ chịu trong ngày lạnh. Nhưng người đau dạ dày, người đang dùng thuốc chống đông, phụ nữ mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi uống thường xuyên.

Người lớn tuổi ăn đồ nếp được không?

Được, nhưng nên ăn ít, ăn lúc còn ấm, vì đồ nếp khó tiêu. Người tiểu đường cần hạn chế hơn.

Chăm sóc sức khỏe mùa lạnh cùng Lạc Cứu Medical

Nếu anh chị muốn được tư vấn cách ăn uống, giữ ấm phù hợp với thể trạng theo y học cổ truyền, hãy gọi hoặc nhắn Zalo 0888 159 339. Phòng khám chính ở Thủ Đức (TP.HCM), ngoài ra còn cơ sở Cầu Giấy và Dĩ An.

Xem cách liên hệ tại trang liên hệ.

Thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.